Reklam
Reklam
Kiymin Kağan gibi Çin yanlısı olmak!


Ahmet Haldun Terzioğlu
terzioglu@orhuntv.com
 
 

Tarihimizde kahramanlar çoktur. Ancak hainler, satılmışlar, kişiliksizler de çoktur.

Göktürk Kağanı, Kiymin Kağan, bugün de örnekleri görünen, ortalıkta dolanan, kişiliksiz, satılmış, hain yönetenlerden yalnızca biridir.
Ancak davranışları ile en ilginçlerindendir. 
Bu satılmış kişinin yaşamını bilmek gerekir.
Kısaca anlatalım ki...
 
 
 
Doğu Türklerini Baga Kağan yönetiyordu (587-588).
Beklenmedik zamanda uçmağa varınca yerine İşbara Kağan'ın (582-587) oğlu Toulan Kağan (588-600) geçti.
Çin, rahat durmadı. Aşina soyundan Tuli Şad'ı kendine yakın gördüğü için Kiymin Kağan (600-609) adıyla kağan duyurdu. Böylece Doğu Türklerinin iki kağanı ortaya çıktı. 
 
Kiymin Kağan, Çin'in açık desteği ile güçlendi. Toulan Kağan'a bağlı pek çok boy başkaldırdı. Çin İmparatoru Wen, bu kargaşayı körükledi ve Kiymin Kağan için Shou ilinde Tali kalesini yaptırdı. Kiymin'in savaşçılarına elli bin Çinli destek olmak gönderilmişti. Bunlar kaleye yerleştirildi. 
Çin, Türkleri bölmüştü. Bu fırsatı kaçırmadı. Hem Batı kağanı Tardu Kağan üzerine hem de Doğu kağanı Toulan Kağan üzerine ordu çıkardı. Çok büyük savaşlar oldu. Türkler yenildiler ancak direnmeyi de sürdürdüler. Bir keresinde Toulan Kağan yüz bin er toplayıp Heng-an'da mevzilenen Çin ordusunu perişan etti.
Ancak çok yaşamadı. Kendi adamları tarafından ihanete uğradı. Öldürüldü. Bunun üzerine Batı Kağanı Tardu kendisini bütün Türklerin kağanı duyurdu. Ancak Kiymin Kağan Çin desteği ile onu tanımadı. Ordusu ile Ötüken'e girdi. Pek çok boy ona bağlandı. Bunu fırsat bilen Töles Türk boyları Tardu Kağan'a başkaldırdılar. Buna Çin baskısı da eklenince Tardu Kağan ortadan kaldırıldı. 
 
Çin'in dediği oldu. Kendisine bağladığı Kiymin Kağan Türk kağanı duyuruldu. Böylece bir utanç çağı başladı Türk yurdunda.
Elbette Kiymin Kağan'a uymayanlar da vardı. Karmaşa sürdü gitti. Çin'in de istediği buydu. 
 
Kiymin Kağan'ın çok sevdiği bir Çinli hatunu vardı. An-i... 
O ölünce çok üzüldü. Çin imparatoru onun üzüntüsünü azaltmak adına İ-cheng adlı Çinli konçuyu ona gönderdi. 
Böylece Göktürk devletinde yeni bir çağ başlamış oldu. 
 
İ-cheng Hatun ile birlikte Türk devletine çok sayıda Çinli danışman ve devlet kişisi musallat oldu. Bunlar Türk devletini Çinlileştirmek için çalışmaya başladılar ki Kiymin Kağan buna dünden razıydı. Çünkü kendisi Çin hayranıydı. Bir Çinli olmak istiyordu. 
 
Kiymin Kağan bir bahar mevsiminde Çin başkentine konuk oldu ve Çin imparatoruna diz çöküp "Beni Çinli yap" diye yalvardı. Çin İmparatoru Yang ise beklenenin tersine bunun mümkün olmadığını söyledi. Ama çok mutluydu.
Kendi dilinden tarihçilerine şu sözleri yazdırdı: "Sonunda başardım. Türkler çözüldüler. Bir daha düzelmezler. Kağanları bile Çinli olmak istiyor. Onlardan çekinmeye, korkmaya gerek kalmadı."
 
Kiymin Kağan, Çinli olmaktan vazgeçmedi. O kadar yalvardı ki sonunda İmparator Yang, Wan-shou-shu'da ona bir Çin kalesi yaptırdı. Bu kale içinde de bir Çin sarayı... Böylece Kiymin kağan, İ-cheng Hatun ile birlikte, çevresinde Çinlilerle, bir Çinli olarak yaşamaya başladı. İpekler içinde... 
 
Ancak bu mutluluğu çok sürmedi Kiymin Kağan'ın. Yalnızca bir yıl sonra yaz aylarında sayrılandı ve öldü. 
Çin, çok üzüldü onun ölümüne. İmparator üç gün yas duyurdu. Onun için üzüldü, ağladı.
 
İlginçtir, yerine geçen oğlu Touçi Şad, Şipi Kağan adıyla yönetimi alır almaz, bir anda her şey değişti. Atasının tam tersine Çin yağısı bir Türk'tü ve atasının verdiği zararı silmek için var gücü ile çalışmaya başladı. 
Böyle atadan böyle oğul...
Ancak töre uygulandı ve İ-cheng Hatun'u geri göndermedi. Lavirat töresi gereği kendisine hatun etti. 
Büyük bir çaba ile Çin etkisini silmeye çalıştı Şipi Kağan. Çin'e akınlar yaptı. 
Yaşamı ise İ-cheng Hatun'un ağulaması ile sona erdi. 
 
Evet, Şipi Kağan, Çin kaynaklarında Aşina Chie-shih-shuai olarak geçen Türk yiğidinin atasıydı. Yani Kür Şad'ın...
Yazık ki oğullarından biri, ulu atasına çekmiş, Çin yanlısı olmuş, Tuli Kağan adı ile kağanına başkaldırıp Çin'e sığınmış, diğeri ise kırk yiğidi ile Çin sarayını basan kişi olarak tarihe geçmiştir. 

Şimdi, bugüne dönün ve Kiymin kağanları siz imleyin!
 




YORUMLAR

Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.

YORUM YAZ



YAZARIN DİĞER YAZILARI

HABER ARA
ÇOK OKUNAN HABERLER
YUKARI